Prawo autorskie i prawa pokrewne w działalności instytucji kultury

Prawo autorskie i prawa pokrewne to obszar, który w działalności instytucji kultury ma szczególne znaczenie praktyczne – dotyczy codziennego korzystania z utworów, organizacji wydarzeń, publikacji materiałów, współpracy z twórcami i wykonawcami oraz zawierania umów. Nieprawidłowe rozpoznanie zakresu ochrony lub błędne uregulowanie zasad korzystania z utworów może prowadzić do odpowiedzialności prawnej i finansowej instytucji.

Podczas szkolenia omówione zostaną najważniejsze zagadnienia związane z ochroną praw autorskich i praw pokrewnych w działalności instytucji kultury – od identyfikacji chronionych dóbr i podmiotów uprawnionych, przez zasady zawierania umów i nabywania praw, po wyjątki pozwalające na legalne korzystanie z utworów bez zgody uprawnionego. Szczególny nacisk zostanie położony na praktyczne aspekty stosowania przepisóworaz najnowsze zmiany wynikające z nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z lipca 2024 r., w tym nowe regulacje dotyczące licencji, wynagrodzeń oraz dozwolonego użytku. Szkolenie będzie oparte na aktualnych przepisach, orzecznictwie sądowym oraz przykładach problemów najczęściej występujących w działalności instytucji kultury i ich organizatorów.

Celem szkolenia jest nabycie i uporządkowanie wiedzy oraz rozwój praktycznych umiejętności uczestników w zakresie stosowania przepisów prawa autorskiego i praw pokrewnych w działalności instytucji kultury, ze szczególnym uwzględnieniem zasad legalnego korzystania z utworów i przedmiotów praw pokrewnych, zawierania i weryfikacji umów, identyfikowania zakresu ochrony prawnej oraz stosowania wyjątków ustawowych, w tym dozwolonego użytku, z uwzględnieniem zmian wynikających z nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z lipca 2024 r.

Po ukończeniu szkolenia uczestnik będzie potrafił:

· rozróżniać podstawowe kategorie utworów oraz przedmiotów praw pokrewnych i prawidłowo identyfikować zakres ich ochrony prawnej w działalności instytucji kultury; 

· wskazywać właściwy podmiot uprawniony do wyrażenia zgody na korzystanie z utworu lub przedmiotu praw pokrewnych; 

· stosować w praktyce przepisy dotyczące osobistych i majątkowych praw autorskich oraz praw pokrewnych; 

· przygotowywać i weryfikować podstawowe postanowienia umów dotyczących przeniesienia praw autorskich oraz umów licencyjnych; 

· identyfikować sytuacje, w których możliwe jest korzystanie z utworów bez konieczności uzyskiwania zgody uprawnionego, w szczególności w ramach dozwolonego użytku; 

· uwzględniać w działalności instytucji kultury zmiany wynikające z nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 2024 r.; 

· minimalizować ryzyko naruszenia praw autorskich i praw pokrewnych oraz związanej z tym odpowiedzialności prawnej i finansowej; 

· wykorzystywać aktualne przepisy oraz orzecznictwo sądowe do rozwiązywania praktycznych problemów związanych z działalnością instytucji kultury.

1) Przedmiot ochrony:
a) utwory w działalności instytucji,
b) przedmioty praw pokrewnych – w tym artystyczne wykonania, fonogramy i wideogramy,
c) egzemplarze utworów i przedmiotów praw pokrewnych - status prawny.

2) Rodzaje praw w obszarze prawa autorskiego i praw pokrewnych:
a) osobiste prawa autorskie i prawa osobiste artysty wykonawcy - wymogi związane z ich ochroną (w tym nadzór autorski),
b) majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne (w tym istota pól eksploatacji), zmiany w zakresie nowego prawa dla wydawców publikacji prasowych,
c) szczególne zasady ochrony wizerunku,
d) problematyka „autorskich praw zależnych” (wymóg uzyskiwania zezwolenia twórcy utworu pierwotnego – opracowywanego).

3) Umowy w obszarze prawa autorskiego i praw pokrewnych:
a) umowy, na podstawie których utwory i artystyczne wykonania są wykonywane - umowy zlecenia czy umowy o dzieło,
b) umowy o przeniesienie (nabycie) majątkowych praw autorskich (w tym wymogi formalne oraz domniemanie odpłatności),
c) umowy licencyjne – rodzaje licencji, domniemania ustawowe,
d) zmiany dotyczące licencji i wynagrodzeń, przewidziane w nowelizacji.

4) Kontekst podmiotowy:
a) zagadnienia współautorstwa i współwykonawstwa,
b) prawo autorskie w stosunkach pracowniczych.

5) Wyjątki, kiedy nie trzeba mieć zgody uprawnionego na korzystanie z utworu lub przedmiotu praw pokrewnych:
a) wygasanie praw majątkowych,
b) podstawowe licencje ustawowe (dozwolony użytek publiczny, w tym użytek informacyjny i prawo cytatu, zmiany w zakresie dozwolonego użytku, przewidziane w nowelizacji, w tym aspekt eksploracji tekstów i danych oraz użytku utworów, niedostępnych w handlu),
c) pośrednictwo organizacji zbiorowego zarządzania.

6) Odpowiedzialność z tytułu naruszenia praw autorskich (odszkodowania, wady prawne, istota plagiatu).

Szkolenie adresowane jest do:

• pracowników i departamentów wydziałów kultury, promocji i informacji, biur prasowych, 
• do włodarzy i zarządzających jst, w tym wójtów, burmistrzów i prezydentów oraz starostów, jak również ich zastępców i sekretarzy. 
• pracowników samorządowych instytucji kultury, muzeów, bibliotek oraz osób z jst, które w codziennej pracy stykają się z problemami z zakresu wykorzystania utworów i artystycznych wykonań. 

radca prawny w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, autor licznych publikacji książkowych i prasowych z zakresu prawa kultury, prawa cywilnego, prawa autorskiego i prawa podatkowego, trener prowadzący szkolenia z zakresu prawa, w tym prawa autorskiego i prawa kultury.